Aşağılık kompleksi, kişinin kendini bazı yönlerden diğer insanlardan daha aşağıda hissetmesine neden olan karmaşık bir zihinsel ve duygusal durumdur. Genellikle çocukluk döneminden itibaren şekillenen bu duygu, kişinin kendini statü, fiziksel görünüm, eğitim seviyesi gibi çeşitli konularda yetersiz hissetmesine yol açar. Bu hisler, kişinin özgüvenini zedeler ve gerçek potansiyelini ortaya çıkarmasını engeller.
Kompleks, kişinin sırtında bir kamburdur. İnsanın yürümesine, ilerlemesine ve yükselmesine izin vermez. Çünkü kişi hedefe ilerlemek yerine kompleksinin ağırlığını taşımak zorundadır. Bu kambur, kişinin ilerlemesini, hedeflerine ulaşmasını ve özgürce hareket etmesini zorlaştırır. Kompleks sahibi bireyler, sürekli olarak kendilerini başkalarına ispatlama ihtiyacı hissederler. Onlara göre, ancak bu şekilde kabul görebilirler. Ancak bu çaba, kişinin enerjisini tüketir ve daha büyük hedeflere yönelmesini engeller.
Çoğu aşağılık kompleksi, çocukluk döneminde şekillenir. Ebeveynlerin ve çevrenin destekleyici, olumlu bir dil kullanmaması bu kompleksin oluşmasına neden olabilir. Çocuklar, duydukları olumsuz ifadeleri (örneğin, “Sen aptalsın”, “Salaksın”, “Kepçe kulaklısın”) içselleştirerek özgüvenlerini kaybedebilir ve bu duyguyu yetişkinliklerine taşır. Aşağılık kompleksinin oluşmasını engellemek için kişi, çocukluk döneminden itibaren özgüven gelişimi konusunda desteklenmelidir. Çocuklarla konuşurken ileriki yaşlarda gelişecek muhtemel aşağılık kompleksinin bilincinde olarak, destekleyici, olumlu ve sevgi dolu kelimeler kullanmalıyız
Tedavi, kişinin aşağılık kompleksi olduğunu fark etmesinden sonra başlayacaktır, durumunu kabul etmediği sürece çözüm bulunamaz. Sonrasında terapiler, özgüven çalışmaları ve öz farkındalık gelişimiyle kişi, kendini kıyaslamadan, potansiyelini keşfetmeye başlar. Kişi, kimsenin mükemmel olmadığını, herkesin artılarının ve eksilerinin olduğunu kabul ederek sorunlarına çözüm bulur. Eksilere odaklanmak yerine artıları ön plana çıkarmanın ve geliştirmenin çözüme etkisi olacaktır.
Kişi tedavi sürecinde küçük hedefler koymalı, her hedefi başardığında kendine olan güvenini biraz daha geliştirmelidir. Özgüven arttıkça aşağılık kompleksine sebep olacak kıyaslamalar ortadan kaybolacaktır. Özgüven ile kompleks bir arada barınamaz. Tedavi sürecinde aile ve çevre desteği önemlidir. Arkadaşlar, aile ve çevre kişinin psikolojik gelişimine yardımcı olacak şekilde davranmalıdır. Bazı durumlarda ise tedavi için uzman kontrolünde psikolojik terapi gerekebilir.
