Thông thường, khi chúng ta không thể ra khỏi giường vào buổi sáng, khi năng lượng bỗng dưng cạn kiệt trong ngày hoặc khi chúng ta liên tục cảm thấy kiệt sức, chúng ta thường ngay lập tức tìm kiếm nguyên nhân từ bên ngoài. Chúng ta thường che đậy bằng những lý do về thể chất như: “Tối qua tôi ngủ ít”, “Gần đây công việc quá bận rộn”, “Thay đổi thời tiết ảnh hưởng đến tôi” hoặc “Tôi không bổ sung đủ vitamin”. Tuy nhiên, qua những nghiên cứu của tôi về sinh học, hệ thần kinh và tâm lý con người, tôi nhận thấy rằng sự mệt mỏi không phải lúc nào cũng xuất phát từ việc thiếu ngủ hay làm việc quá sức về mặt thể chất. Sự mệt mỏi thực sự là về mặt tinh thần và nguồn gốc của nó nằm ở một nơi sâu xa hơn nhiều.

Đôi khi, khi não bộ và hệ thần kinh của bạn phải duy trì trạng thái “cảnh giác” trong thời gian dài, bạn cũng sẽ cảm thấy kiệt sức liên tục. Mà không hề hay biết, bạn đã biến tâm trí mình thành một chiến trường vô hình. Cơ thể bạn có thể đang ngồi trên một chiếc ghế êm ái, nhưng tâm trí bạn lại đang chiến đấu trên chiến trường. Vậy, trạng thái “luôn trong tư thế cảnh giác” này – thứ tiêu hao hệ thần kinh đến vậy và gặm nhấm con người từ bên trong – rốt cuộc có ý nghĩa gì?

Khát vọng kiểm soát

Một trong những ảo tưởng lớn nhất mà cuộc sống hiện đại mang lại chính là suy nghĩ rằng chúng ta có thể kiểm soát mọi thứ. Việc liên tục suy nghĩ về mọi chuyện, cố gắng dự đoán điều gì sẽ xảy ra trong tương lai, nỗ lực làm hài lòng tất cả mọi người hoặc không ngừng kiểm soát bản thân sẽ dần dần làm cạn kiệt tâm trí mà bạn không hề hay biết. Dù bạn có nhận ra hay không, chiếc máy tính khổng lồ đang hoạt động ngầm đó – tức là bộ não của bạn – liên tục tạo ra cảm giác bị đe dọa. Khi những câu hỏi như “Nếu mọi việc không suôn sẻ thì sao?”, “Nếu tôi mắc lỗi thì sao?”, “Nếu họ nghĩ xấu về tôi thì sao?” cứ xoay vòng trong đầu, bộ não nguyên thủy của bạn sẽ cho rằng thế giới bên ngoài đang diễn ra một cuộc chiến sinh tồn.

Tình huống này giống như việc đạp hết cỡ chân ga trên một chiếc xe đang được kéo phanh tay hoàn toàn. Chiếc xe không di chuyển dù chỉ một milimet, nhìn từ bên ngoài thì nó đang đứng yên, nhưng bên trong, động cơ vẫn đang hoạt động, tiêu tốn một lượng năng lượng khổng lồ và dần cạn kiệt. Đây chính là nguyên nhân ẩn sau cảm giác kiệt sức như một bao tải dù bạn chẳng làm gì cả vào buổi tối, cũng như những cơn mệt mỏi mãn tính không dứt. Não bộ và hệ thần kinh của bạn luôn trong trạng thái cảnh giác cao độ với tín hiệu “chúng ta đang gặp nguy hiểm”.

Làm dịu hệ thần kinh

Điều mà xã hội đã dạy chúng ta là khi mệt mỏi, chúng ta cần đi ngủ. Tuy nhiên, hãy nhớ lại xem đã bao nhiêu lần bạn ngủ 8-9 tiếng mà khi thức dậy vẫn cảm thấy nặng nề và mệt mỏi như tảng đá, dù đã nằm trên chiếc giường êm ái như lông chim. Tại sao? Bởi vì nghỉ ngơi không chỉ đơn thuần là ngủ. Dù bạn có cho cơ thể ngủ đi chăng nữa, nếu cuộc chiến trong tâm trí bạn vẫn chưa kết thúc, bạn sẽ vẫn tiếp tục trong trạng thái cảnh giác ngay cả trong giấc mơ.

Đôi khi, tâm trí cũng cần nhận được thông điệp “Giờ thì bạn đã an toàn rồi”. Sự thư giãn thực sự bắt đầu từ lệnh “an toàn” mạnh mẽ được gửi đến tâm trí, trước khi các cơ bắp được thả lỏng. Chừng nào bạn chưa thì thầm vào tai bộ não rằng mình đang an toàn, thì ngay cả chiếc giường thoải mái nhất trên thế giới cũng không thể xua tan sự mệt mỏi về tinh thần của bạn.